İyi ve kötü kolesterol

Kolesterol,genelde hayvansal yapılarda bulunan büyük moleküllü steroitlerdir.Genelde karaciğerde sentezlenen bu yapı,polar çözücülerde çözünmeyip kanda bir çeşit lipoproteince kanda taşınır,düşük yoğunluklu taşıyıcı lipoproteinler LDL,büyük yoğunluklu geri getirici protein yapıları ise HDL ismini alır.Eğer LDL çok fazla HDL çok az taşınır ve geri getirilirse,damarlarda sertleşme ve hücre duvarlarında kolesterol birikimine sebep olur.
LDL olarak bilinen düşük yoğunluklu lipoproteinler kolesterolu kötü,HDL olarak bilinen yüksek yoğunluklu kolesterol ise iyi kolesterol olarak bilinir ve bunların denglenmesi HDL kolesterolünün iyi bir değerde olması demektir,kalp hastalıklarının bir çoğunun nedeni,LDL’nin yüksek değerlerde,HDL’nin ise düşük değerde olduğu bilinmektedir.Eeğer HDL burada görev yapar ve LDL kolesterolünü taşırsa buradan,vücut dengelenir ve iyi yönde hücre kendini yeniler,biz dizi kolesterolun görevi ise şunlardır :
• Kolesterol spesifik halka yapısı (siklopentano-perhidro-fenantren) ile bir zoosterol’dur.
• Kanda serbest ve ester halde bulunur.
• Kolesterol vücutta şu görevleri yerine getirir:
– Hücre membran yapısına katılır
– Lipoprotein yapısına girer
– Safra asitleri için öncül madde
– Steroid hormonlar ve Vit D için öncül maddedir
• Vücudun kolesterol düzeyi endojen kolesterol sentezinden ve diyet faktörlerinden etkilenir.
(kaynak:
Bu iyi ve kötü kolesterollerin arasındaki denge dağılımı,bazen genetik olsa da,çoğu zaman hayvansal ve bitkisel steroitler bu süreçte etkindirler,düzensiz olarak tüketilen yağ asitleri/esterler vs. LDL oranını yükseltirken,HDL oranını düşürmektedir ve bu da kalp için önemli bir sorun teşkil etmektedir,son zamanlarda uzmanlar bu yapıların azaltılması yönünde bazı ilaçlar geliştirmişlerdir,bunlardan bazıları lovastatin ve simvastatin olarak bilinen koenzimlerdir,bu yapılar,kolesterol yapılarını düzenleyici yönde etkili birer ilaç olmuşlardır.Karaciğerde etkin görev alan bir statin olan mevalonik asit,kolesterolü düşürme de etkili bir ilaçtır ve bu yüzden biyosentetik olarak görev yapan bu yapı,aynı zamanda az bir miktar kolesterole parçalanarak burada denge konumunda görev yapar,daha fazla kullanımı ise,daha fazla kolesterole dönüşerek ortamı dengeleyerek kolesterol oluşumunu yani lipoproteinlerin azalması yönünde etkili olurlar.

İsmail Çelik

Kaynaklar:
R.C.Atkins,F.A.Carey - Organic Chemistry (çev.edi : Prof.Dr.Gürol Okay,Prof.Dr.Yılmaz Yıldırır-Bilim yayınları - 2009)