F
faust
Ziyaretçi
Merkez atom adı verilen ve burada metal katyonunun inorganik, organik ve polar moleküllerle verdiği katılma reaksiyonlarına 'koordinasyon' veya 'kompleks yapılar' denir. Merkez atoma katılan iyonlar çokluklarına ve azlıklarına göre gruplandırılır. Burada metal katyonuna kaç iyon bağlı ise bu sayılır, örneğin 2 iyon bağlı ise metal katyonuna buna şelat, tek iyon bağlı ise buna da ligand denir ve bunlar iyonların çokluğuna göre diş sayılarıyla temsil edilirler. Örneğin NH3, CN-1 bir dişli olup metal katyonuna tek olarak bağlanmıştır, oysa organik bir bileşik olan 'etilen diamin tetra asetikasit' (EDTA) 6 dişlidir ve bir şelat bileşiğidir.
Ligand'ta muhakkak ortaklanmamış elektron çifti bulunur ve metal atomlarıyla karşılaştıkların da Lewis asidi gibi davranırlar, bu da onların koordine kovalent gibi davranmalarına neden olur. Kompleks bileşikte merkezi atomun yaptığı bağ sayısı koordinasyon sayısı olarak adlandırılır ve nötr, negatif, pozitif yüklü olabilirler. Kompleks oluşum reaksiyonları ise nitel, nicel analiz için önem arz etmektedir. Nitel analizde, az çözünen tuzların katyon/anyon gibi spesifik olması durumu nitel analizle belirlenir. Nicel analizda ise atomun veya ligandın miktarı belirlenir.
Koordinasyon bileşikleri sayısı genelde 2 ile 12 arasında değişip çoğu bileşikte 4 yada 6 olmaktadır. Koordinasyon bileşiklerinin gruplanması ise anyon/katyon olarak adlandırılır,yani [Fe(CN)6]-3 anyon, [Cu(H2O)4]+2 ise katyon bileşiği olup bu bileşikler genelde renklidirler. İnorganik, organik kimyada önemli bir yere sahip olsa da bu durum, biyokimya içinde önemlidir. Örneğin kana oksijen taşıyan hemoglobin ve fotosentez olayını katalizleyen klorofil birer koordinasyon bileşiğidir.
Koordinasyon bileşiklerini açıklamak için ise bazı yöntemler geliştirilmiştir. Bunlardan bir kaçı da Lewis ve Alfred Werner tarafından ileri sürülmüştür fakat Werner'in 'werner kuramı' önemini yitirmiştir. Bugün koordinasyon bileşiklerinin yapıları değerlik bağ (VB) moleküler orbital (MO) kristal alan (CF) ve ligand alan kuramları ile açıklanmaktadır. Bir koordinasyon bileşiğinin magnetik momenti, n çiftlenmemiş elektron sayısı ve µ(B)=e†/2m Bohr manyeto olmak üzere
µ=[n(n+2)]1/2 µ(B)
formülünden hesaplanır. Çiftleşmemiş elektron bulunduranlara ‘paramanyetik’ bulunmayanlara ise ‘diyamanyetik’ denilip çiftleşmemiş elektron sayısı arttıkça dipol moment ve paramenyatiklik artarken, bunun aksi yönünde manyetik momentum ve diyamanyetik özellikler sıfır olmaktadır.
İsmail Çelik
Kaynaklar:
[1]. Prof.Dr.Yüksel Sarıkaya – Fizikokimya (Gazi Kitabevi Yayınları-2011)
[2]. Yrd.Doç.Dr.Soner Ergül – Genel Kimya (Anı Yayıncılık-2009)
Ligand'ta muhakkak ortaklanmamış elektron çifti bulunur ve metal atomlarıyla karşılaştıkların da Lewis asidi gibi davranırlar, bu da onların koordine kovalent gibi davranmalarına neden olur. Kompleks bileşikte merkezi atomun yaptığı bağ sayısı koordinasyon sayısı olarak adlandırılır ve nötr, negatif, pozitif yüklü olabilirler. Kompleks oluşum reaksiyonları ise nitel, nicel analiz için önem arz etmektedir. Nitel analizde, az çözünen tuzların katyon/anyon gibi spesifik olması durumu nitel analizle belirlenir. Nicel analizda ise atomun veya ligandın miktarı belirlenir.
Koordinasyon bileşikleri sayısı genelde 2 ile 12 arasında değişip çoğu bileşikte 4 yada 6 olmaktadır. Koordinasyon bileşiklerinin gruplanması ise anyon/katyon olarak adlandırılır,yani [Fe(CN)6]-3 anyon, [Cu(H2O)4]+2 ise katyon bileşiği olup bu bileşikler genelde renklidirler. İnorganik, organik kimyada önemli bir yere sahip olsa da bu durum, biyokimya içinde önemlidir. Örneğin kana oksijen taşıyan hemoglobin ve fotosentez olayını katalizleyen klorofil birer koordinasyon bileşiğidir.
Koordinasyon bileşiklerini açıklamak için ise bazı yöntemler geliştirilmiştir. Bunlardan bir kaçı da Lewis ve Alfred Werner tarafından ileri sürülmüştür fakat Werner'in 'werner kuramı' önemini yitirmiştir. Bugün koordinasyon bileşiklerinin yapıları değerlik bağ (VB) moleküler orbital (MO) kristal alan (CF) ve ligand alan kuramları ile açıklanmaktadır. Bir koordinasyon bileşiğinin magnetik momenti, n çiftlenmemiş elektron sayısı ve µ(B)=e†/2m Bohr manyeto olmak üzere
µ=[n(n+2)]1/2 µ(B)
formülünden hesaplanır. Çiftleşmemiş elektron bulunduranlara ‘paramanyetik’ bulunmayanlara ise ‘diyamanyetik’ denilip çiftleşmemiş elektron sayısı arttıkça dipol moment ve paramenyatiklik artarken, bunun aksi yönünde manyetik momentum ve diyamanyetik özellikler sıfır olmaktadır.
İsmail Çelik
Kaynaklar:
[1]. Prof.Dr.Yüksel Sarıkaya – Fizikokimya (Gazi Kitabevi Yayınları-2011)
[2]. Yrd.Doç.Dr.Soner Ergül – Genel Kimya (Anı Yayıncılık-2009)
