F
faust
Ziyaretçi
1895 yılında röntgen’in X-ışınını keşfetmesi ve spektrumları Moseley tarafından açıklanan,X-ışını kristal yüzeylerinin saçılması ise ilk kez M.T.Felix von Laue tarafından incelenmiştir.Laue ve arkadaşları geniş aralıklı X-ışınları kullandıkları halde,W.Henry Bragg ve oğlu L.Bragg dalga boyu dağılımı dar bir aralıkta X-ışınıları kullanmışlardır ve bu fizikte bir devrim niteliğindedir.Bu X-ışını difraksiyonu da fizikte Brag denklemi olarak bilinir ve X-ışını kristalografinin temellerini oluşturur (diğerleri,tek kristal yöntem,toz yöntemi yani Debye-Scherrer yöntemi,elektron kırınımı yöntemi ve nötron kırınımı yöntemi,fakat biz bugün sadece ilk ikisini açıklayıp yazımızı tamamlayacağız)
X-ışını difraksiyonunda aynı dalga boyları üst üste gelirse bu dalga boyları şiddetli bir dalga oluşturur.Zıt ise birbirlerini yok ederler.Bir kristalografi de gelen dalga boyu θ açısıyla gelip,bu ışınlar katmanlar halinde sıralanırlar ve yansıyan ışınlar aynı fazda ise şiddetli ışın demetleri oluşur.Eeğer gelen ışınlar dalga boyları iki noktada aynı ise fazlar tam katı ve aynı fazda olur.
EF+FG=nλ
Burada n bir tam sayı,Diğerleri ise gelen açıların belirttiği harfler ve diğeri de bilindiği gibi dalga boyudur.
Bragg eşitliğine tekrar dönecek olursak eğer,burada d uzaklıkta bir düzlemin farklı açılarından yansımayla X-ışını dalga boyları elde edilir.Bu yansımalar n=1,2,3 gibi değerler alır ve her katman bir ışımayla adlandırılır.Eğer katman artarsa θ artar ve dolayısıyla ışının şiddeti azalır.Bir kübik kristalin Bragg denkleminde ölçülmesi
(sin^2θ)/h^2+k^2+I^2)=λ^2/4a^2
Denk gelir ve kübik kristalinin örgü tipi belirlenir.
Kristal yöntemlerine gelecek olursak eğer,
Tek kristal yöntem;
Laue yöntemi olarakta bilinir ve burada θ sabit tutulup krsital üzerine gönderilen X-ışını λ dalga boyu değiştirilir ve bunun yine tam tersi yapılır.Bu yöntem kristalin simetri özelliklerine ilişkin bir çok özeliği ortaya çıkartmış olur.
Toz yöntemi (Debye-Scherrer Yöntemi);
Tek kristal yöntemiyle elde edilemeyen kristal özellikleri bu yöntemle açığa çıkarılır.Burada maksat,dönen simetri ekseninini tüm olası yönelmelerine karşı toz olması durumu ve döndürülen kristallerin toz üzerinde tüm düzlemlere saçılması esasıdır diyerek yazımıza da böylelikle son veriyoruz,başka bir yazımızda görüşmek üzere.
İsmail Çelik
Kaynaklar:
Prof.Dr.Yüksel Sarıkaya – Fizikokimya (Gazi Kitabevi Yayınları-2011)
Modern Üniversite Kimyası Cilt.I (Çev.Edit😛rof.Dr.Turhan Altınata,Prof.Dr.Hüseyin Anıl,Prof.Dr.Hümamettin Akçay) (Çağlayan Yayınları)
X-ışını difraksiyonunda aynı dalga boyları üst üste gelirse bu dalga boyları şiddetli bir dalga oluşturur.Zıt ise birbirlerini yok ederler.Bir kristalografi de gelen dalga boyu θ açısıyla gelip,bu ışınlar katmanlar halinde sıralanırlar ve yansıyan ışınlar aynı fazda ise şiddetli ışın demetleri oluşur.Eeğer gelen ışınlar dalga boyları iki noktada aynı ise fazlar tam katı ve aynı fazda olur.
EF+FG=nλ
Burada n bir tam sayı,Diğerleri ise gelen açıların belirttiği harfler ve diğeri de bilindiği gibi dalga boyudur.
Bragg eşitliğine tekrar dönecek olursak eğer,burada d uzaklıkta bir düzlemin farklı açılarından yansımayla X-ışını dalga boyları elde edilir.Bu yansımalar n=1,2,3 gibi değerler alır ve her katman bir ışımayla adlandırılır.Eğer katman artarsa θ artar ve dolayısıyla ışının şiddeti azalır.Bir kübik kristalin Bragg denkleminde ölçülmesi
(sin^2θ)/h^2+k^2+I^2)=λ^2/4a^2
Denk gelir ve kübik kristalinin örgü tipi belirlenir.
Kristal yöntemlerine gelecek olursak eğer,
Tek kristal yöntem;
Laue yöntemi olarakta bilinir ve burada θ sabit tutulup krsital üzerine gönderilen X-ışını λ dalga boyu değiştirilir ve bunun yine tam tersi yapılır.Bu yöntem kristalin simetri özelliklerine ilişkin bir çok özeliği ortaya çıkartmış olur.
Toz yöntemi (Debye-Scherrer Yöntemi);
Tek kristal yöntemiyle elde edilemeyen kristal özellikleri bu yöntemle açığa çıkarılır.Burada maksat,dönen simetri ekseninini tüm olası yönelmelerine karşı toz olması durumu ve döndürülen kristallerin toz üzerinde tüm düzlemlere saçılması esasıdır diyerek yazımıza da böylelikle son veriyoruz,başka bir yazımızda görüşmek üzere.
İsmail Çelik
Kaynaklar:
Prof.Dr.Yüksel Sarıkaya – Fizikokimya (Gazi Kitabevi Yayınları-2011)
Modern Üniversite Kimyası Cilt.I (Çev.Edit😛rof.Dr.Turhan Altınata,Prof.Dr.Hüseyin Anıl,Prof.Dr.Hümamettin Akçay) (Çağlayan Yayınları)
